#36 BAM Infra

Er ligt een grote uitdaging om de aanleg van het wegennet te verduurzamen. De recycling van asfalt is al redelijk goed geregeld, maar de grootste uitdaging is om de toplagen hoogwaardig te recyclen. BAM ontwikkelde een methode om circulaire toplagen te maken. Bovendien kunnen ze het asfalt onder lagere temperaturen produceren. Dat betekent zowel minder grondstoffengebruik, als minder CO2-reductie. Te gast: Rien Huurman, R&D manager van BAM Infra. Jurylid Wisse Hummel, innovation officer bij ENGIE, stelt in deze uitzending de kritische juryvragen. In het eerste deel van deze podcast hoort u Greet Leegwater,  onderzoeker asfalt bij TNO.

Welke innovatie leg je aan het Green team voor?

De innovatie die BAM voorlegt is de productie van hoogwaardig asfalt bij sterk verlaagde temperatuur en met grondstoffen die teruggewonnen zijn uit oud asfalt. Deze productiewijze heeft als voordeel dat het milieu en het klimaat bij de productie van asfalt aanmerkelijk minder worden belast. Met asfalt dat op deze manier wordt gemaakt dragen wij bij aan een betere leefomgeving en helpen wij onze opdrachtgevers bij het behalen van hun doelstellingen met betrekking tot klimaat- en energieneutraliteit, circulariteit en duurzaamheid.

Welke reductie bereik je hiermee?

Asfalt bestaat voor 70% tot bijna 85% uit steentjes van verschillende grootte. Tussen de steentjes zit mastiek, een mengsel van zand, stof en bitumen. Mastiek is het plakmiddel dat asfalt bij elkaar houdt. Het bitumen in mastiek is bij 20°C een kauwgom-achtig product. Bij 170°C gedraagt bitumen zich als een olie.

In een soort centrifuge slaan wij de mastiek in oud asfalt los van de steentjes. Daarna zeven wij het mengsel van mastiek en steentjes en scheiden we de steentjes van de mastiek. We warmen de mastiek hierna op tot 170°C en brengen de mastiek op specificatie zodat de kwaliteit weer overeenkomt met die van verse mastiek. Hierna verschuimen we de mastiek en mengen wij die met de steentjes die we hebben verwarmd tot ca. 105°C.

Op deze manier maken wij hoogwaardig asfalt dat tot voor 95% bestaat uit grondstoffen die uit oud asfalt zijn teruggewonnen. Bovendien produceren we dit asfalt bij 105°C in plaats van 170°C. Door de lagere temperaturen hebben wij minder gas nodig en reduceren we de uitstoot van broeikasgassen. Verder hebben we ook minder natuurlijke grondstoffen nodig aangezien we grondstoffen terugwinnen uit oud asfalt; urban mining.

Hoe zijn de resultaten gemeten?

Er bestaan vele soorten asfalt met elk een eigen recept. De recepten voor asfalt bepalen we op grond van onderzoek in het laboratorium. Ook voor dit nieuwe asfalt hebben we deze route gevolgd. We hebben in ons laboratorium bij een temperatuur van 105°C asfaltmengsels gemaakt die tot voor 93% bestaan uit teruggewonnen grondstoffen. Die hebben we daarna beproefd. Het asfalt voldoet aan alle gestelde eisen. Hiermee liggen de recepten van deze duurzame asfalt-mengsels vast. En daarmee ligt vast met welke (teruggewonnen) grondstoffen in welke verhoudingen we het nieuwe asfalt gaan vormen.

Bij de provincies Gelderland en Noord-Brabant hebben wij dit type asfalt op provinciale wegen aangebracht. Met metingen aan dit asfalt hebben wij de initiële kwaliteit van het asfalt op de weg vastgesteld. Je moet hierbij denken aan zaken als: stroefheid, langsvlakheid en geluidreductie. Deze metingen geven aan dat ons duurzame asfalt niet is te onderscheiden van asfalt gemaakt bij hogere temperatuur met nieuwe grondstoffen.

Het lange termijn gedrag van ons duurzame asfalt onderzoeken we door het praktijkgedrag van dit asfalt met de tijd te volgen. Wij maken hierbij gebruik van externe partijen die de kwaliteit van het asfalt met een visuele inspectie conform CROW-richtlijnen in kaart brengen. Het oudste asfalt dat bij 105°C is geproduceerd en dat voor 93% bestaat uit teruggewonnen grondstoffen is nu drie-en-een-half jaar oud. Het gedraagt zich tot nu toe perfect.

Hoe is deze innovatie tot stand gekomen?

Wij willen als bouwer een positieve impact hebben op onze omgeving. En wij willen samen met onze opdrachtgevers werken aan een schonere leefomgeving. In 2012 zagen wij naast de noodzaak ook de mogelijkheden voor de productie  van hoogwaardig asfalt uit teruggewonnen grondstoffen bij verlaagde temperatuur. Die visie hebben wij gedeeld met de Europese Commissie. Daarop ontvingen wij in 2013 Europese Life+ subsidie om de productiemethode die wij voorzagen in de praktijk te demonstreren. De fase van productontwikkeling en proefnemingen in de praktijk loopt nu ten einde.

Wij kunnen dit super duurzame asfalt nu alleen maken door een bestaande asfaltfabriek tijdelijk te verbouwen. Dit kost geld en bovendien halveert hierdoor de productie-capaciteit van de fabriek. Om de techniek grootschalig toe te passen zijn dus investeringen nodig.
Wij overwegen deze investeringen te gaan doen en onderzoeken momenteel hoe zo’n nieuwe asfaltfabriek er het beste kan uitzien. Voor dit onderzoek heeft BAM DEI-subsidie ontvangen.
De techniek bevindt zich in de overgangsfase van laboratoriumonderzoek en proefvakken naar grootschalige toepassing in de praktijk van alle dag.

Welke impact kan deze innovatie maken?

Nederland staat voor een grote vervangingsopgave van de infrastructuur. Dus de impact kan enorm zijn. In Nederland wordt jaarlijks ongeveer 8 miljoen ton asfalt geproduceerd en verwerkt. De beschreven techniek voor de productie van circulair, energie- en klimaat-neutraal en duurzaam asfalt is vooral geschikt voor de productie van deklagen. Een deklaag is de bovenste, kwalitatief meest hoogwaardige asfaltlaag van een wegverharding. De deklaag heeft een kortere levensduur dan de dragende constructie-lagen die de deklaag ondersteunen. De deklaag kan je zien als behang. De dragende muur gaat decennia, zo niet eeuwen mee, maar het behang wordt moet regelmatig vervangen worden.

De productie van regulier ZOAB, de standaard deklaag op snelwegen, resulteert in de uitstoot van 76,7 kg CO2 per ton asfalt. Dit is een gevolg van de winning van grondstoffen, transport en productie. Door onze productie methode wordt dat bijna gehalveerd tot 38,9 kg CO2 per ton asfalt.  
Onze innovatie kan het ministerie van IenW (eerder IenM) helpen met het behalen van haar doelstelling om in 2030 klimaat- en energie-neutraal, circulair en duurzaam te zijn. Belangrijker is echter nog dat de innovatie daarmee helpt om de belasting die Nederland als vervoersland op haar omgeving heeft te minimaliseren met behoud van het niveau van welvaart.

Hoe ziet het financiële plaatje eruit?

Het financiële plaatje hangt af van de omvang van vraag naar dit duurzame asfalt. Om dit nieuwe asfalt op grote schaal te kunnen maken moeten we investeren in onze asfaltfabrieken. Asfalt is een product dat (vrijwel) alleen door overheden wordt afgenomen. Overheden kunnen alleen producten afnemen in een situatie van prijsconcurrentie waarbij meerdere aanbieders een zelfde product aanbieden. Bij innovatie is er altijd één de eerste en de eis dat er meerdere aanbieders moeten zijn maakt dat je met een innovatief product de asfaltmarkt niet kunt veroveren en in dit geval dus niet kunt verduurzamen.

In deze situatie komt langzaam verandering. De ondertekening van het akkoord van Parijs maakt dat overheden zich aan hun afspraak moeten houden. De asfaltmarkt verandert hierdoor en we verwachten dat er in de komende jaren een situatie ontstaat waarin je met een zeer duurzaam asfalt marktaandeel kunt winnen. Het asfalt dat wij ontwikkelden zal dan snel kostenefficiënt zijn.
De internationale samenleving moet haar belasting op moeder aarde zeer sterk terugdringen. Dit is een dwingende voorwaarde voor het voortbestaan van de aarde zoals we die kennen. De uitdaging hierbij is om dat te doen met behoud van onze welvaart.

Waarom verdient BAM The Green Quest Award?

De innovatie van BAM draag bij aan een betere leefomgeving. Wij laten zien hoe ook een commercieel bedrijf haar maatschappelijke verantwoordelijkheid kan nemen door zelf te investeren in verduurzamen. De kracht van de innovatie willen we benadrukken met onderstaande punten. Die aangeven dat het hierbij niet alleen gaat om een unieke technische innovatie die helpt om onze samenleving duurzaam (sustainable) te maken, maar ook dat de innovatie op tijd is ingezet om ook op tijd vruchten te kunnen afwerpen. Ons product verdient dus de Green Quest Award, omdat het gaat om het juiste product op het juiste moment.

  • Met de Life+ subsidie kreeg BAM in 2013 de kans om haar LE2AP-project tot uitvoering te brengen en te bewijzen dat asfalt veel duurzamer geproduceerd kan worden.
  • In de jaren die volgde ontwikkelde BAM deklaag-asfalt dat tot voor 93% bestaat uit, uit oud asfalt, teruggewonnen grondstoffen. Dit asfalt kon bovendien geproduceerd worden bij 105°C in plaats van 165-190°C waardoor de uitstoot van bijvoorbeeld CO2 met 35% tot 50% wordt verminderd.
  • Op 22 april 2016 tekende 195 landen waaronder Nederland het klimaatakkoord van Parijs.
  • Overheden (rijk, provincie, gemeenten en waterschappen) zijn verreweg de grootste afnemers van asfalt. In 2030 willen deze overheden hun footprint aanmerkelijk hebben teruggebracht. Het toenmalig ministerie I&M melde in 2016 dat ze in 2030 volledig Circulair, Klimaat- en Energie-neutraal en Duurzaam wil zijn.
  • Direct daarna, in oktober 2016, legde BAM in samenwerking met de provincies Gelderland en Noord-Brabant de eerste wegdelen aan met asfalt (ZOAB) dat tot bij 95% bestond uit teruggewonnen materiaal en dat was geproduceerd Bij 105°C. Een asfalt dus dat sterk kan bijdragen aan het behalen van de doelstelling die IenM, het huidige IenW, zich voor 2030 oplegde.
  • Om in 2030 grootschalig over te kunnen stappen op een nieuw type asfalt moet vastliggen dat dit asfalt zich in de praktijk goed gedraagt. Hiervoor is een portfolio nodig. Het asfalt dat wij in 2016 aanbrachten is het oudste asfalt van het nieuwe type. Dit asfalt zal in 2030 14 jaar oud zijn en dus veel informatie opleveren om de overstap op duurzaam asfalt gecontroleerd en met beperkt risico mogelijk te maken.
  • Samen met andere opdrachtgevers werkt BAM nog steeds aan de opbouw van de benodigde portfolio om daarmee de risico’s van de grootschalige overstap op duurzaam asfalt in 2030 tot een minimum te beperken. In 2018 legde BAM bij de provincies Gelderland en Noord-Brabant duurzaam asfalt (SMA) aan en in 2019 deed BAM dat in Gelderland nog een keer. In 2020 hoopt BAM voor Rijkswaterstaat duurzaam asfalt (ZOAB) aan te leggen.
  • De portfolio vult zich dus mede door de inzet van opdrachtgevers. Samen met deze wegbeheerders zorgt BAM er zo voor dat de maatschappelijke doelstellingen voor 2030 op een verantwoorde manier gehaald kunnen worden.

De hiervoor beschreven visie, de maatschappelijke waarde daarvan en het vermogen om die visie in te vullen benadrukken het werkelijk innovatieve karakter achter de innovatie die BAM aandraagt. Natuurlijk is de ontwikkeling ook een technisch hoogstandje. BAM overschrijdt op meerdere vlakken bestaande asfalt-normen. Zo staat in de CROW RAW standaard asfalt-bepalingen dat zowel ZOAB als SMA deklagen geen oud asfalt mogen bevatten.

Wij hebben aangetoond dat we deze soorten asfalt kunnen produceren bij sterk verlaagde temperatuur en met vrijwel uitsluitend teruggewonnen grondstoffen. Hiermee is het product van BAM op twee duurzaamheidspunten technisch superieur aan alle bestaande asfalt: de hoge mate van circulariteit en de sterk verlaagde productie-temperatuur met de daaraan gekoppelde uitstoot.