#13 De Verspillingsfabriek

Hoe komt het toch dat er hier miljarden kilo’s voedsel op de afvalberg belanden, terwijl er aan de andere kant van de wereld een schrijnend tekort is. De Verspillingsfabriek in Veghel probeert dit probleem van voedselverspilling aan te pakken door reststromen te verwerken in soepen. Directeur Bob Hutten vertelt straks in deel 2 aan jurylid Wisse Hummel, innovation officer van Engie wat de kern zijn innovatie is. Maar eerst proberen we dit probleem beter te begrijpen met hulp van expert Toine Timmermans. Hij is directeur van de Stichting Samen Tegen Voedselverspilling en Programmamanager duurzame voedselketens aan de Wageningen Universiteit en Research. Volgens hem is voedselverspilling niet een probleem, maar een symptoom van een economisch systeem.

Welke innovatie draagt u aan?

De Verspillingsfabriek is zover wij weten de eerste fabriek die voedselverspilling op een grootschalige wijze aanpakt. De Verspillingsfabriek verzamelt en verwerkt reststromen tot overheerlijke producten. Bij deze reststromen kunt u denken aan groenten die te klein zijn of misvormd. Of de reststromen van versnijders zoals broccolistronken of de kopjes en kontjes van tomaten. Ten slotte zijn er nog verkeerd gelabelde groenten en het overschot bij telers. Vaak spelen kosten een belangrijke rol bij de keuze om deze reststromen te laten hergebruiken voor humane consumptie of als veevoer. Maar ook tijd kan zorgen voor waardevermindering van verse producten. Soms is weggooien van die reststromen goedkoper. Ondanks dat het dus nog prima producten zijn. Daarnaast heeft De Verspillingsfabriek een ambitie als het gaat om ‘verspild talent’. Wij vinden dat iedereen recht heeft op werk, of je nu wel of geen afstand tot de arbeidsmarkt hebt. Daarom zetten we ons in om deze mensen een passende werkplek te bieden. De Verspillingsfabriek heeft momenteel al Trede 3 op de Prestatieladder Socialer Ondernemen (PSO). Dat is de hoogst haalbare notering en hiermee zijn we koploper als het gaat om werkgelegenheid voor mensen met een kwetsbare arbeidspositie. De producten die De Verspillingsfabriek maakt, zijn bestemd voor de food service en food retail. Voorbeeld van de eerste zijn grossiers Sligro en Bidfood die de soepen in hun assortiment hebben opgenomen. Jumbo Supermarkten en Albert Heijn zijn retailers die producten verkopen onder hun eigen label. Inmiddels heeft een aantal horeca en leisure-bedrijven onze producten op de kaart gezet. Zo vindt u de soepen bij StayOkay hostels en Happy Tosti. En De Verspillingsfabriek lanceerde het concept Soup & Bakery by De Verspillingsfabriek, waarmee nu samen met HMS Host een eerste outlet is betrokken in vertrekhal 3 op luchthaven Schiphol Airport.

Welke reductie brengt u hiermee teweeg?

De Verspillingsfabriek verwerkt rest- en bijstromen tot nieuwe producten zoals soepen, sauzen en andere maaltijdcomponenten. Het is de eerste Verspillingsfabriek in de wereld, voor zover wij weten. De producten worden bewerkt met mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt. We hebben onze intrek genomen in een pand dat al vijftien jaar leegstond. Dat maakt De Verspillingsfabriek drie keer circulair.

Wat zijn de resultaten en hoe heeft u die gemeten?

We redden jaarlijks 500.000 kilogram groenten. Dit zijn groenten met de grootste en een continue reststroom, zoals tomaten, broccoli, courgette, paprika en uien. Zo kunnen we zoveel mogelijk groenten redden en onze afnemers garanderen dat we de producten kunnen blijven leveren. Voor de toekomst zien we zeker mogelijkheden om verder op te schalen. Bijvoorbeeld in reststromen vlees om te verwerken. In eerste instantie hebben we de focus gelegd op het verwerken van groenten, maar vlees is zeker een volgende stap, omdat er nu al veel aanbod van is. Hiermee kunnen we nog meer impact maken, want vlees op zich heeft een enorme ecologische voetprint. Daarnaast werken we aan een uitbreiding van ons eigen portfolio van producten, zodat we in de nabije toekomst ook andere producten kunnen leveren. Bovendien proberen we elk ingrediënt in zoveel mogelijk productcategorieën te verwerken. Van de reststroom tomaten maken we soep, pizzasaus, ketchup, currysaus, nachosaus en passata.

Hoe is uw innovatie tot stand gekomen?

De Verspillingsfabriek draait nu enkele jaren. De eerste twee jaar stonden in het teken van het in kaart brengen van de keten en voedselstromen, het afstemmen van vraag en aanbod, het selecteren van de juiste productiemiddelen, het testen van producten, kennis ontwikkelen van de retailkanalen, het leggen van contacten en het aangaan van partnerships, het aantrekken van en ontwikkelen van mensen met de juiste kwaliteiten en competenties en naamsbekendheid genereren. Met de eerste partners zijn afspraken gemaakt over structurele verwerking van grondstoffen. In de eerste fase produceert De Verspillingsfabriek producten die een hoge omloopsnelheid behalen in de retail en foodservice: soepen en sauzen. We stimuleren de verkoop door toegankelijke producten aan te bieden. Het verhaal achter de producten behaalt veel publiciteit, het is een eerlijk en transparant verhaal over de inhoud. Door ambachtelijk te werken met zo min mogelijk additieven met een hele hoge smaakwaardering en voedingswaarde hebben we maximaal onderscheidend vermogen. De ervaringen die zijn opgedaan in de eerste jaren moeten ervoor zorgen dat in de volgende jaren de productie in De Verspillingsfabriek wordt opgeschaald en verder wordt ontwikkeld. De onderneming moet in deze fase de eerste positieve cijfers laten zien. Als we na 5 tot 10 jaar kunnen zeggen dat er niet meer voldoende voedselverspilling is om de fabriek draaiende te houden is ons doel bereikt.

Hoe ver kan uw impact reiken?

Niemand in de wereld claimt het domein voedselverspilling en daardoor blijven we fragmentarisch zoeken naar oplossingen, is er geen overzicht, geen inzicht en zijn activiteiten niet gecoördineerd. Iedere keer vindt hetzelfde onderzoek plaats en niets wordt gedeeld. Het aanpakken van voedselverspilling is in eerste instantie geen verdienmodel, omdat er veel systeemfouten inzitten als gevolg van het economisch denken. Ons voedelsysteem is gebouwd op schaalgrootte en niet op meerwaarde. En voedselverspilling is dus een logisch gevolg. In Amerika lopen de cijfers op naar 50%, wij zitten op 35%. We gooien iedere dag voor 3 miljard mensen eten weg en er lijden 800 miljoen mensen honger. Hier gaan wij iets aan doen. Tegelijk met De Verspillingsfabriek en in hetzelfde gebouw startte Hutten THREE-SIXTY, het innovatiecentrum voor circulair ondernemen. Het is dé plek waar ondernemers, startups en studenten samenkomen met als doel Nederland op de kaart te zetten als koploper in het bedenken van oplossingen voor diverse vraagstukken die te maken hebben met de circulaire economie. Vraagstukken over verspilling, maar ook over sociale innovatie. Inmiddels hebben meerdere ondernemingen er een werkplek, zoals MVO Nederland, Imagro, Wageningen Universiteit, HAS Hogeschool, Start Foundation, Foodsquad, Stichting Aan ’t Werk, de Rabobank met hun Rabo Verspillingshub en de Stichting Samen tegen Voedselverspilling. De stichting is een samenwerking tussen Nederlandse bedrijven en organisaties, wetenschappers en de overheid met als doel om in 2030 voedselverspilling met de helft te verminderen in de gehele voedselketen, van grond tot mond. Circulair ondernemen is nog pionierswerk en samenwerking tussen bedrijven en kennisinstituten is daarom noodzakelijk. Het ecosysteem dat om De Verspillingsfabriek heen is ontstaan wil de beste worden tegen verspilling in de wereld als het gaat over het delen van inzicht, overzicht en oplossingen. Het zet zich vanuit drie invalshoeken in tegen verspilling: voorkomen, verminderen en verwaarden. De doelstelling is dat uiteindelijk ieder bedrijf, iedere agrariër, retailer en consument zich kan wenden tot De Verspillingsfabriek en THREE-SIXTY.